Dernek ve Derneklerimiz.
Dernekler, ortak bir amacı gerçekleştirmek
için insanların gönüllü olarak bir araya gelmesiyle kurulur. Türkiye'de
derneklerin hukuki dayanağı Dernekler Kanunu ve Türk Medeni Kanunu kapsamında
düzenlenir. Derneklerin kurulma amaçlarına örnekler:
-Sosyal
yardım: Yoksullara, öğrencilere, engellilere veya ihtiyaç sahiplerine
destek olmak.
-Eğitim: Burs
vermek, eğitim projeleri yürütmek, bilimsel çalışmaları desteklemek.
-Sağlık:
Hastalıklarla mücadele etmek, sağlık farkındalığı oluşturmak. Örneğin İzmir
Veremle Savaş Derneği gibi kuruluşlar.
-Çevre
koruma: Doğayı, hayvanları ve çevreyi korumaya yönelik faaliyetler
yürütmek.
-Kültür
ve sanat: Kültürel mirası yaşatmak, sanat etkinlikleri düzenlemek.
-Mesleki
dayanışma: Aynı meslek grubundaki kişilerin haklarını ve gelişimini
desteklemek.
-Gençlik
ve çocuk çalışmaları: Çocukların ve gençlerin gelişimine yönelik
projeler üretmek. Örneğin HEMPA Çocuk Derneği.
Hukuken bir dernek kazanç paylaşmak amacıyla
kurulamaz. Eğer amaç üyeler arasında kâr dağıtmaksa, uygun yapı dernek değil
şirket olur. Dernek gelir elde edebilir, bağış toplayabilir veya faaliyetlerden
gelir sağlayabilir; ancak elde edilen gelir derneğin amaçları için
kullanılmalıdır.
Kısacası, derneklerin temel amacı ortak bir
toplumsal, kültürel, sportif, bilimsel veya insani hedef doğrultusunda örgütlü
faaliyet yürütmektir; üyelerine kâr dağıtmak değildir.
Bağış yapılan başlıca kurumlar arasında,
-Türkiye Kızılay Derneği'ne makbuz karşılığı
yapılan nakdi bağışlar (belirli şartlarla tamamı indirilebilir).
-Kamu yararına çalışan dernekler.
-Vergi muafiyeti tanınmış vakıflar.
-Belediyeler, kamu kurumları ve bazı eğitim,
sağlık, yurt, ibadethane projeleri için yapılan bağışlar. Bazı durumlarda
bağışın tamamı indirilebilir.
-Cumhurbaşkanlığınca başlatılan yardım
kampanyalarına yapılan bağışlar.
Örneğin:
Gelir vergisine tabi bir kişiyseniz ve yıllık
beyanname veriyorsanız, kamu yararına çalışan bir derneğe yaptığınız bağışın
belirli kısmını gelirinizden düşebilirsiniz.
Ancak maaşlı çalışanların büyük çoğunluğu
yıllık beyanname vermediği için bu indirimden fiilen yararlanamaz veya sınırlı
yararlanır.
1900’de başlayan dernek kurma çalışmaları
günümüze kadar gelmiş ve toplamda ilk 369 dernek kurulmuştur. Türkiye genelinde
İçişleri Bakanlığı'na bağlı yaklaşık 101.800 faal dernek bulunmaktadır. Bunlardan
son 41 dernek, Cumhurbaşkanlığı Kararı ile kurulmuştur (2019-2026).
İlk Cumhurbaşkanı Kararı ile kurulan dernek, 34-069-116
MARMARA ÜNİVERSİTESİ MEZUN VE MENSUPLARI DERNEĞİ 1265 26.06.2019 olup, 328.
sırada bulunmaktadır.
En son kurulan HEMPA Çocuk Derneği (369),
kendi açıklamalarına göre 19 Nisan 2016 tarihinde Ankara'da çocuklar tarafından
kurulmuştur. Dernek, kendisini "Avrupa'nın çocuklar tarafından kurulmuş
ilk ve tek derneği" olarak tanımlamaktadır. Kurucular konusunda, derneğin
ilk üyelerinin ve kurucu kadrosunun lise öğrencilerinden oluştuğu
belirtilmektedir. HEMPA'nın uzun yıllardır başkanlığını yürüten İbrahim Enes
Duruay, çeşitli röportajlarında derneğin kurucu üyelerinin tamamının lise
öğrencisi olduğunu ifade etmiştir.
Kuruluş yıllarına göre ilk 10 dernek;
1
44-001-013 Malatya Verem Savaş Derneği 10000000000 1.01.1900
2
34-018-055 Bayrampaşa Sağlık Hizmetleri Yardımlaşma Derneği 7/17207 2.01.1900
3
06-001-183 Türkiye Kızılay Derneği 2254 1.03.1911
4
35-001-090 İzmir Veremle Savaş Derneği 3604/825 18 Şubat 1923
5.08.1925
5 06-001-184 Türk Hava Kurumu Bila 5.08.1925
6
34-010-114 İstanbul Verem Savaşı Derneği 86/88 18.12.1929
7
34-008-179 Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Derneği 9069 2.04.1930
8
06-006-101 Türkiye Ekonomi Kurumu Derneği 4/2391 28.10.1931
9
34-003-084 Türkiye Yeşilay Cemiyeti 2/1288 19.11.1934
10 06-008-010 Türk Hukuk Kurumu Derneği 10603
20.03.1939
Cumhurbaşkanı Kararı ile 14 Mayıs 2018
tarihinden sonra kurulan dernekler ve kuruluşları da şöyledir;
34-069-116
Marmara Üniversitesi Mezun ve Mensupları Derneği 1265 26.06.2019 CB Kararı!
34-198-108
Hayrat Uluslararası Öğrenci Derneği 2091 10/02/2020 CB Kararı
34-217-162
Boğaziçi Küresel İlişkiler Derneği 2940 08.09.2020 CB Kararı
06-111-135
Anadolu Güvenlik Korucuları ve Şehit Aileleri Konfederasyonu 3387 CB Kararı
05.01.2021
16-016-041
Dağder Derneği 3426 CB Kararı 13.01.2021
34-240-096
Dünya Etnospor Konfederasyonu 3841 CB Kararı 21.04.2021
06-134-193
Darul Yetim Derneği 3980 CB Kararı 10.05.2021
34-225-199
15 Temmuz Derneği 4023 CB Kararı 27.05.2021
34-209-117
Mülteciler, Sığınmacılar, Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 4316 CB Kararı 30.07.2021
34-161-109
Sadaka Taşı Derneği 4317 CB Kararı 30.07.2021
06-100-042
Yek Adım Derneği 4318 CB Kararı 30.07.2021
06-110-077
Türkiye Gençlik Kulüpleri Konfederasyonu 5250 CB Kararı 01.03.2022
34-131-109
Meridyen Destek Derneği 5356 CB Kararı 25.03.2022
34-170-177
Kansersiz Yaşam Derneği 5569 CB Kararı 12.05.2022
16-049-048
Bursa Yardımlaşma Derneği 5951 CB Kararı 08.08.2022
34-162-081
İyilik Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 5952 CB Kararı 08.08.2022
06-106-006
Türkiye Muhtarlar Konfederasyonu 5953 CB Kararı 08.08.2022
35
16-041-192 Bursa İl Dernekleri Federasyonu 6141 CB Kararı 29.09.2022
34043042
Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği 6142 CB Kararı 29.09.2022
34-003-184
Kırçeşme Ulu Camii Öğrencileri Koruma Sosyal Kültürel Yardımlaşma Derneği 6355 CB
Kararı 02.11.2022
06-127-024
Anda Eğitim Araştırma Yardımlaşma ve Arama Kurtarma Derneği 6357 CB Kararı 02.11.2022
27-020-004
Yedi Başak İnsani Yardım Derneği 6376 CB Kararı 10.11.2022
27-019-079
Yeni Adım Eğitim Kültür ve Dayanışma Derneği 6412 CB Kararı 10.11.2022
34-160-163
İnsana Değer Veren Dernekler Federasyonu 6426 CB Kararı 29.11.2022
06-139-005
Aselsan Sosyal İnovasyon Liderleri Yardımlaşma Derneği 6917 CB Kararı 09.03.2023
06-139-137
Veren El Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 7055 CB Kararı 10.04.2023
06-106-018
İnşaat Müteahhitleri Konfederasyonu 7181 CB Kararı 27.04.2023
58-003-015
İhramcızade Eğitim Kurumlarını Koruma Derneği 7233 CB Kararı 08.05.2023
38-017-085
Erciyes Feneri Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 7234 CB Kararı 08.05.2023
34-013-186
Hukukçular Derneği 7242 CB Kararı 08.05.2023
06-015-086
Afyonkarahisar Kültür ve Turizm Derneği 7266 Cumhurbaşkanı Kararı 11.05.2023
34-267-036
Osmanoğlu Yardımlaşma Derneği 7374 Cumhurbaşkanı Kararı 14.07.2023
34-160-143
Çare Yardımlaşma ve Kalkınma Derneği 7464 CB Kararı 03.08.2023
06-092-170
Ahlaki Değerlerimizi Koruma ve Gençlerimizi Topluma Kazandırma
Derneği 7531 CB Kararı 29.08.2023
06-153-141
Türkiye Emekli Uzman Erbaşlar Derneği. Kan.2847 Mad.7. 11.10.2023
71-006-149
İslami Değerler Sosyal, Kültür, Yardm. ve Dayan. Derneği 8875 CB Kararı 29.08.2024
42-036-159
Ribat İnsani Yardım Derneği 10190 CB Kararı 07.08.2025
34-230-032
Şefkat Eli İnsani Yardım Derneği 10189 CB Kararı 07.08.2025
06-151-142
TUSAŞ Elini Uzat Yardımlaşma Derneği 10734 CB Kararı 24.12.2025
16-047-099
İnegöl Doğal Afetler Arama Kurtarma Derneği 10937 CB Kararı 03.02.2026
34-243-002
Yeryüzü Doktorları Derneği 10939 CB Kararı 03.02.2026
En son kurulan ve çalışan dernek ise 06-124-049
HEMPA ÇOCUK DERNEĞİ’dir (2016).
Bu derneğin uzun yıllardır başkanlığını
yürüten İbrahim Enes Duruay, çeşitli röportajlarında derneğin kurucu üyelerinin
tamamının lise öğrencisi olduğunu ifade etmiştir. Türkiye’de ve hatta Dünya’da
bu kapsamda (kurucu üyelerinin tamamının lise öğrencisi olmaları) başka bir
dernek bulunmamaktadır.
2000 yılında 721 olan dernek sayısı 2026
yılında 102.555’e ulaşmıştı. En çok dernek olan 105.431 sayısına ise 2015
yılında ulaşılmıştı. Fransa’da yaklaşık 1,6 milyon aktif dernek vardır.
Tüm bu
dernekleri sınıflandırırsak; Adet Yüzde
|
Bireysel öğreti ve toplumsal gelişim
dernekleri |
2.564 |
2.54 |
|
Çevre doğal hayat hayvanları koruma
dernekleri |
2.689 |
2.67 |
|
Dış Türkler ile dayanışma dernekleri |
754 |
0.75 |
|
Dini hizmetlerin
gerçekleştirilmesine yönelik faaliyet gösteren dernekler |
17.888 |
17.75 |
|
Düşünce temelli dernekler |
1.090 |
1.08 |
|
Eğitim araştırma dernekleri |
6.209 |
6.16 |
|
Engelli dernekleri |
1.335 |
1.32 |
|
Gençlik dernekleri |
493 |
0.49 |
|
Gıda, tarım ve hayvancılık alanında
faaliyet gösteren dernekler |
777 |
0.77 |
|
Hak ve savunuculuk dernekleri |
1.546 |
1.53 |
|
İmar, şehircilik ve kaldırım
dernekleri |
1.577 |
1.56 |
|
İnsani yardım dernekleri |
6.959 |
6.90 |
|
Kamu kurumları ve personelini
destekleyen dernekler |
908 |
0.90 |
|
Kültür, sanat ve turizm dernekleri |
5.990 |
5.94 |
|
Mahalli ve dayanışma dernekleri |
38.395 |
38.08 |
|
Sağlık alanında faaliyet gösteren
dernekler |
2.608 |
2.59 |
|
Spor ve spor ile ilgi dernekleri |
4.649 |
4.61 |
|
Şehit yakını ve gazi dernekleri |
536 |
0.53 |
|
Toplumsal değerleri yaşatma
dernekleri |
2.907 |
2.88 |
|
Uluslararası teşekküller ve iş
birliği dernekleri |
631 |
0.63 |
|
Yaşlı ve çocuklara yönelik dernekler |
292 |
0.29 |
|
TOPLAM |
100.827 |
100.00 |
Görüleceği üzere Yaşlı ve Çocuklar dernekleri
ancak % 0,29 olarak en düşük seviyede yer almakta.
Geçmişimizden vazcaydığımız gibi geleceğe de
pek umut bağladığımız, bu tablo ile söylenemez.
Kalın sağlıcakla
260601